Testosteron veroorzaakt haaruitval, maar niet op de manier die de meeste mensen denken. Het is niet de hoeveelheid testosteron zelf die je haar doet uitvallen, maar een afgeleid stofje: dihydrotestosteron, afgekort DHT. Dat verschil is belangrijk als je begrijpt waarom sommige mannen kaal worden en anderen niet.
DHT ontstaat wanneer testosteron in contact komt met het enzym 5-alfa-reductase. Dit enzym zit in haarfollikels, de huid en bepaalde organen. Het omgezette DHT bindt zich aan receptoren in de haarfollikel en zorgt ervoor dat de groeicyclus van het haar steeds korter wordt. Uiteindelijk worden de haartjes zo dun en kort dat ze nauwelijks nog zichtbaar zijn, en stopt de groei volledig.
Waarom testosteron haaruitval niet simpelweg verklaard wordt door je testosterongehalte
Een hoog testosterongehalte betekent niet automatisch dat je kaal wordt. Mannen met een lager testosteronniveau kunnen evengoed kaalheid ontwikkelen, en sommige mannen met hoge testosteronspiegels behouden een vol hoofd haar. De gevoeligheid van je haarfollikels voor DHT speelt een veel grotere rol dan de absolute hoeveelheid testosteron in je bloed.
Die gevoeligheid is grotendeels erfelijk bepaald. Je erft de aanleg voor androgenetische alopecia (de medische term voor erfelijke kaalheid) van zowel de moederskant als de vaderskant. Het idee dat kaalheid alleen via de moeder overerft, klopt niet. Beide lijnen dragen bij aan de kans dat jouw follikels sterk reageren op DHT.
Hoe DHT haaruitval door testosteron versnelt
Normaal gesproken doorloopt een haartje drie fases: groei (anageen), overgang (katageen) en rust (telogeen). Deze cyclus duurt bij gezond haar twee tot zes jaar. DHT verkort de groeifase steeds verder. De follikel krimpt (dit heet miniatuursering), het haar wordt dunner en lichter van kleur, en de rustfase wordt langer. Na een aantal cycli stopt de follikel volledig met produceren.
Dit proces verloopt bij mannen vaak herkenbaar: het begint aan de slapen en de kruin, en breidt zich vandaar uit. Dit patroon heet het patroon van Hamilton-Norwood en loopt van een lichte inkeping aan de slapen tot volledige kaalheid op de bovenkant van het hoofd. De zijkanten en achterkant blijven doorgaans gespaard, omdat de follikels daar minder DHT-receptoren hebben.
Testosteron verhogen en haaruitval: is er een risico?
Als je testosteron kunstmatig verhoogt, bijvoorbeeld via anabole steroïden of testosterontherapie, stijgt ook de hoeveelheid beschikbaar testosteron voor omzetting naar DHT. Voor mannen met een genetische aanleg voor kaalheid kan dit het verlies versnellen. Het haarverlies treedt dan eerder op en kan sneller gaan dan bij een natuurlijk verloop.
Let op: dit geldt specifiek voor mannen met de erfelijke aanleg. Heeft iemand follikels die nauwelijks reageren op DHT, dan verandert er bij hogere testosteronspiegels weinig aan het haar. Dit verklaart waarom bodybuilders die steroïden gebruiken sterk kunnen verschillen in hoe snel ze haarverlies ervaren.
Wat kun je doen als testosteron haaruitval veroorzaakt?
Er zijn twee middelen die wetenschappelijk onderbouwd zijn voor androgenetische alopecia:
- Finasteride (oraal): dit remt het enzym 5-alfa-reductase en verlaagt daarmee de DHT-productie met naar schatting 60 tot 70 procent. Het vertraagt haaruitval bij de meeste mannen en kan bij een deel leiden tot gedeeltelijke hergroei. Het is een receptgeneesmiddel; je hebt een recept van de huisarts nodig.
- Minoxidil (lokaal of oraal): dit middel verlengt de groeifase van het haar en verbetert de doorbloeding van de haarfollikel. Het pakt DHT zelf niet aan, maar vertraagt de zichtbare uitdunning. Lokaal minoxidil is vrijverkrijgbaar als lotion of schuim.
Beide middelen werken het best als je er vroeg mee begint, voordat de follikel volledig is gekrompen. Eenmaal dode follikels reageren niet meer op behandeling.
Natuurlijke DHT-remmers zoals zaagpalm (saw palmetto) worden vaak genoemd, maar het bewijs daarvoor is veel zwakker dan voor finasteride. Ze kunnen een licht effect hebben, maar zijn geen volwaardig alternatief voor wie serieus haaruitval wil tegengaan.
Als je vermoedt dat testosteron bij jou haaruitval versnelt, is een gesprek met de huisarts de logische eerste stap. Die kan je hormoonprofiel bekijken en beoordelen of behandeling zinvol is, en welke optie past bij jouw situatie.